Varen bij mist: drie verplichtingen en één verstandig besluit

Er staat nergens in het reglement bij hoeveel meter zicht de regels ingaan, en dat is geen slordigheid. Slecht zicht kan mist zijn, maar net zo goed een sneeuwbui of een muur van regen. Beslissend is of je nog op tijd kunt zien wat je moet zien. Zodra dat antwoord nee is, gelden de regels, ook als de zon een kwartier later weer doorbreekt.

Drie dingen die dan altijd gelden

• Stuurboordwal houden. Overal, ook waar je normaal midden in het vaarwater zou varen. Iedereen doet dat, en juist daardoor weet je aan welke kant tegenliggers zitten.
• Navigatieverlichting voeren. Ook overdag. Welke lichten dat zijn staat in de verlichting van een klein schip.
• Snelheid aanpassen. Zó dat je kunt stoppen binnen de afstand die je overziet. In dichte mist is dat stapvoets.

Geluid wordt je belangrijkste instrument

Een schip dat niet op radar vaart geeft één lange stoot van ongeveer vier seconden, herhaald met tussenpozen van hoogstens een minuut. Kleine schepen mogen dat sein geven maar hoeven het niet.

Lig je stil op een plek die gevaarlijk is (voor anker in dichte mist, niet netjes evenwijdig langs de kant) dan is er een actieve plicht: zodra je een schip hoort naderen of over de marifoon hoort aankomen, geef je je positie door. Heb je geen marifoon, dan sla je een reeks snelle slagen op de scheepsbel van ongeveer vier seconden, elke minuut herhaald. Metaal op metaal mag ook. De overige seinen staan in de geluidsseinen.

De marifoon in de mist

Grote schepen moeten een marifoon aan boord hebben, kleine schepen in Nederland niet. Heb je er een, dan geldt de uitluister- en communicatieplicht: aanzetten alleen is niet genoeg, je hoort ook op te roepen en te antwoorden. Op de veiligheidskanalen komt niets voorbij dat de veiligheid niet betreft.

Let wel op: je mag alleen een marifoon aan boord hebben als een van de opvarenden een bedieningscertificaat heeft en het toestel geregistreerd is. Zonder certificaat en registratie mag het apparaat er niet zijn, ook niet om alleen mee uit te luisteren.

Het verstandige besluit staat niet in het reglement

Er is geen regel die zegt dat je bij mist niet mag varen. Toch is stilliggen op een veilige plek (buiten de vaargeul, langs de kant, evenwijdig aan de oever) op een druk vaarwater vrijwel altijd het betere besluit. Mist trekt meestal in de loop van de ochtend op. Een aanvaring met een beroepsschip trekt niet op.

Ga je toch varen: verlichting aan, iedereen een reddingsvest, iemand vooruit die kijkt en luistert, motorgeluid laag zodat je andere schepen hoort, en je eigen positie paraat op kaart of scherm.

Op het examen

Slecht zicht valt onder de reglementen, het zwaarste examenonderdeel. De vragen gaan bijna altijd over de combinatie: welk sein, hoe vaak, en wat je doet als je stilligt. Oefen het samen met de geluidsseinen; in de opleiding zitten ze in hetzelfde lesdeel.